PUSTELNIK: Dziwię się, jak często w Rosji, i to nie tylko w monasterach, ale nawet pośród bogobojnych ludzi świeckich zdarza się usłyszeć, że licznych spośród tych, którzy pragną życia pustelniczego albo ćwiczenia się w modlitwie, powstrzymuje przed pójściem za tym wołaniem obawa, by nie zatracić się w iluzjach. Upierając się przy tym podają przykłady, by poprzeć swoje wnioski. Sami obcy są życiu wewnętrznemu i oddalają od niego jeszcze innych... Myślę, że wynika to z dwu powodów: albo z niezrozumienia sprawy i braku duchowego oświecenia, albo z własnego lenistwa w kontemplacji i z zazdrości, by inni, stojący na niższym stopniu poznania, nie przewyższyli ich w posiadaniu tej wyższej wiedzy. Szkoda, że ci, którzy trwają przy tych poglądach, nie zagłębiają się w rozważania świętych ojców, którzy wprost i stanowczo pouczają, że nie należy bać się ani mieć wątpliwości podczas wzywania Boga. Jeśli nawet niektórzy popadli w samouwielbienie czy też szaleństwo umysłu, to przydarzyło się to im z powodu pychy, braku nauczyciela i z powodu przyjęcia wizji i marzeń za rzeczywistość. A gdyby zdarzyła się taka pokusa (ciągną ojcowie), to doprowadziłaby do doświadczenia i wieńca chwały, bowiem szybka pomoc Boga chroni przy takich dopustach. Odwagi! Jestem z wami, nie bójcie się! - mówi Jezus Chrystus. Wynika z tego, że daremną jest bojaźń i lęk przed życiem wewnętrznym pod pretekstem samouwielbienia, bowiem pokorne uznanie swoich grzechów, szczerość duszy względem nauczyciela i brak wizji podczas modlitwy są pewną i bezpieczną ostoją wobec iluzji, której wielu tak bardzo się lęka. Dlatego nie tykają oni sprawy rozumnej, podczas gdy właśnie sami tkwią w złudzeniach, według pełnych doświadczenia słów św. Filoteosa z Synaju, który mówi: "Liczni spośród mnichów nie rozumieją złudzenia swego umysłu, które pochodzi od demonów, to znaczy gorliwie ćwiczą się w samej tylko aktywności zewnętrznej (w cnotach zewnętrznych), natomiast o umysł, to znaczy o kontemplację wewnętrzną, nie troszczą się będąc nieoświeconymi i nieświadomymi". "Jeśli nawet usłyszą o innych, że łaska działała w ich wnętrzu, to z powodu zazdrości uważają to za złudzenie", potwierdza św. Grzegorz Synaita.