powiesić, ale odmówił mię człowiek pobożny.

Wtedy ugodziłem się z jednym, żeby razem uciec w drodze. Ale właśnie na ten

raz on pojechał drugim samochodem. Więc już powiedziałem sobie, że ucieknę

sam.

Gdy wyjechaliśmy w las, poprosiłem konwojenta o papieros. Dał. Cofnąłem

się, a inni go oblegli też o papierosy. Rozciąłem nożem płachtę przy szoferze

i wyskoczyłem z samochodu. Strzelali za mną, ale nie trafili. W lesie strzelał

do mnie Ukrainiec na rowerze, też nie trafił. Uciekłem.

We wsi schowałem się do stodoły i zakopałem głęboko w sianie. Rano

usłyszałem, jak pod ścianą mówili chłopi, że Niemcy są we wsi i szukają Żyda,

który uciekł. Po dwóch dniach, nic nie jedząc, wykradłem się ze stodoły.

W drodze zaszedłem do chłopa - nazwiska jego nie znam. Nakarmił on mnie,

dał mi maciejówkę, ogolił, żebym wyglądał po ludzku. Od niego poszedłem do

Grabowa i tam spotkałem tego Żyda, z którym się umawiałem. On uciekł tego

samego dnia z drugiego samochodu.





Przed odjazdem byliśmy w lesie Żuchowskim, gdzie przy kopaniu ogromnych

grobów zbiorowych pracował kiedyś Michał P. i gdzie rozpoznał zwłoki

uduszonej swojej żony i dzieci.

Na rozległej polanie, w ramie niskich, ciemnych, gęsto rosnących sosen

leżały smugi słabiej zarosłej niskiej trawki. Nie było na nich zielonych

gałązek wrzosu, łochiń ani paproci. W jednym miejscu dół był rozkopany i w

sypkim, brudnym piasku widać było kawałek ludzkiej stopy. W głębi, gdzie las

był wyższy, pokazywano miejsce po spalonych krematoriach.

Dwie kobiety z tych okolic chodziły za nami po lesie. Zapoznawszy się

z nami pytały, czy Komisja nie mogłaby przyspieszyć ekshumacji. Była to matka

i żona człowieka, który w samych początkach istnienia obozu był tu

rozstrzelany. Znały miejsce, gdzie był ten grób.

Ktoś pokazywał znaleziony strzęp pudełka od zapałek z greckim nadrukiem,

inny wymyte przez deszcze papierki z cudzoziemskimi firmami aptek. Ktoś na

miejscu dawnego krematorium znalazł dwie malutkie kosteczki ludzkie.